دانسته و واسطه صلح شدند . « 1 » عباس ميرزا در اين شرايط چاره‌اى نديد جز اينكه با پاسكويچ به مصالحه بپردازد . « 2 » در همين حال در تهران جمعى از مخالفين عباس ميرزا به اسم اينكه نايب‌السلطنه با روس‌ها تبانى كرده است عليه او دست به توطئه زدند و گرد شجاع السلطنه جمع شدند و او نيز به داعيه ولايتعهدى به تحريك آنان پرداخت و آشوب بزرگى بر پا نمود . « 3 » پس از اين قضايا عباس ميرزا براى حفظ موقعيتش تن به صلح داد مشروط بر اينكه دولت روسيه ولايتعهدى او و اعقابش را بپذيرد . « 4 » بر اين اساس در سال 1243 ه . ق بين دولت ايران و روس عهدنامه تركمان چاى به وساطت انگليس‌ها در قريه تركمان چاى با 16 فصل و يك قرارداد تجارتى الحاقى نوشته شد و در تاريخ 5 شعبان 1243 به امضاى نمايندگان ايران و روسيه رسيد . براساس اين قرارداد بخش‌هايى از خاك ايران جدا و به خاك روسيه ملحق گرديد . « 5 » اعتماد السلطنه مىنويسد : « تمام شاهزاده‌هاى اولاد فتحعلى شاه و پيرمردهاى ايرانى مىگفتند در تواريخ هم اشاره شده است كه عباس ميرزاى نايب‌السلطنه محض اينكه سلطنت به تقويت روس به خودش و اولادش برسد و عداوت شخصى كه با حسين خان سردار ايروانى داشت ، اين جنگ را سبب شد و اين شكست را اسباب » . « 6 » سرپرسى سايكس هم همين نظر را در كتاب خود نوشته است . « 7 » جهانگير ميرزا علل شكست ايرانيان را

--> ( 1 ) - محمد تقى لسان الملك سپهر : پيشين 1 / 392 ( 2 ) - عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه : پيشين / 382 ( 3 ) - محمد تقى لسان الملك سپهر : پيشين 1 / 391 ؛ جهانگير ميرزا : پيشين / 102 ؛ مهدى بامداد : پيشين 2 / 218 ( 4 ) - على اصغر شميم : پيشين / 101 - 102 ؛ محمد تقى خان لسان الملك : پيشين / 396 ( 5 ) - محمد تقى لسان الملك سپهر : پيشين 1 / 396 - 397 ؛ پيتر آورى : پيشين 1 / 96 ؛ على اصغر شميم : پيشين / 101 - 103 ( 6 ) - محمد حسن خان اعتماد السلطنه : روزنامه خاطرات / 366 ( 7 ) - سرپرسى سايكس : پيشين 2 / 456